Compagnie Karina Holla
Het Archief van Overtollige Kennis

Regie: Karina Holla * spel: Andrea Beugger, Dries van der Post en Peter Kadar * muziek: Stanko Juzbasic * scenografie: Daan Ament * kostuums: Annelies de Ridder * licht: Kees van de Lagemaat.















De gevierde Russische uitvinder Lev Theremin en de beroemde Amerikaanse violiste Clara Rockmore ontmoetten elkaar toen Theremin, ontwerper van elektronische instrumenten en favoriet van Lenin, zich in de jaren '20 van de vorige eeuw vestigde in de Verenigde Staten. Clara Rockmore wordt niet alleen zijn muze maar ook bespeelster van de Theremin, een 'draadloos' muziekinstrument. Dan keert Theremin (vrijwillig?) terug naar Rusland, waar de politieke verhoudingen sterk verhard zijn. Na een periode in een Siberisch werkkamp treedt hij (vrijwillig?) in dienst bij de KGB, waar hij zijn kennis van de elektronica toepast in verfijnde afluisterapparatuur. Nog twee keer ontmoeten Clara en Lev elkaar. Aan het eind van haar leven speelt ze in haar New Yorkse appartement nog een keer Summertime voor hem. Zij is dan 81, hij 96 en ze staan aan het einde van levens die getekend zijn door Stalinistische paranoia en hun grote geestelijke veerkracht.

Pers

recensie Volkskrant

Achtergrond

Over Lev Theremin en Clara Rockmore
Het leven van Theremin leest als een spannend jongensboek. Als uitvinder van het eerste elektronische instrument, de theremin, werd hij gevierd door Lenin, die hem met zijn muzikale vondst op tournee stuurde door Rusland en daarna naar Amerika. In de Verenigde Staten trad hij niet alleen op, maar pleegde hij ook bedrijfsspionage voor het Sovjet apparaat. In New York leerde hij ook het voormalig muzikaal wonderkind Clara Rockmore kennen. Het klikt meteen tussen hen. Door ondervoeding in haar jeugd blijken haar botten te zwak om nog langer viool te bespelen. De theremin biedt uitkomst, want deze wordt zonder aanraking bespeeld. Zij beoefent het instrument net zolang tot het perfect gaat. Dankzij haar absolute gehoor lukt dat ook. Clara en Lev worden verliefd op elkaar. Tot groot verdriet van Theremin trouwt zij echter met een rijke advocaat. Lev ontwerpt een speciale theremin voor Clara. Zij blijft het instrument haar hele leven trouw.
Als het Theremin te heet onder de voeten wordt laat hij zichzelf terug ontvoeren naar Rusland, Clara en zijn vele schuldenaren in onwetendheid achterlatend. Terug in de Sovjet Unie laat Stalin hem naar een strafkamp zenden waar hij gedwongen wordt om geavanceerde afluister-apparatuur te ontwikkelen. Hij gebruikt daarbij dezelfde techniek die hij eerder ontwikkelde voor de theremin. Wegens grote verdiensten wordt hij vrijgelaten en gaat vervolgens uit vrije wil werken voor de KGB laboratoria. Nog twee keer ontmoeten Clara en Lev elkaar. In de jaren vijftig spreken ze, uit angst voor afluistering, af in de metro van Moskou. Aan het eind van haar leven speelt ze in haar New Yorkse appartement nog een keer Summertime voor hem. Zij is dan 81, hij 96. Nog één keer wandelen ze samen over Times Square.

Wat is een theremin?
Een theremin is een elektronisch muziekinstrument, wat bespeelt wordt zonder dat het aangeraakt wordt. Wat je ziet is een kastje met 2 antennes. Wat je niet ziet is dat er rond die antennes elektromagnetische velden zitten. Een bespeler van de theremin, ofwel thereminist, beweegt zijn of haar handen in die velden rond de antennes en kan daarmee de toonhoogte en luidheid van een toongenerator beïnvloeden. De hoeveelheid massa, meestal de handen, in de buurt van de antennes bepaalt welke frequentie de toon heeft, ofwel hoe hoog of laag hij is, en hoe groot de amplitude is, ofwel de luidheid van die toon. De thereminist staat meestal op armlengte van zijn instrument en beweegt zijn handen in de ruimte tussen zijn lichaam en de antennes. Omdat een theremin geen vakjes, fretten of kleppen heeft is het relatief moeilijk de juiste toonhoogte te vinden. De thereminist speelt daarom op het gehoor. Theremin spelen lijkt daarom wel erg op zingen of op het bespelen van een strijkinstrument, waar ook het gehoor meehelpt met het bepalen van de juiste toonhoogte.

Karina Holla over het Archief van Overtollige Kennis
In 2003 werd ik uitgenodigd door het Festival One Man Show in Moldavië om daar mijn voorstelling 'Precious Liquids' te spelen. Tijdens mijn verblijf werd mijn fascinatie voor het Oostblok weer aangewakkerd. In dezelfde periode kreeg ik van de Duitse componist Michael Fahres een exemplaar van de biografie over het leven van Lev Theremin, de Russische uitvinder van het eerste elektronische instrument. Daar op mijn hotelkamer in Chisinau ontstonden de eerste ideeën voor het project 'Theremin, Sovjet Faust'.
Thuisgekomen ben ik me verder gaan verdiepen in het leven van Theremin. Ik was gefascineerd omdat hij in twee uitersten geleefd heeft, succes in de twintiger jaren met zijn uitvinding in New York, maar ook arrestant in een Goelag kamp in Siberië en opgesloten in een laboratorium, profiteur en tegelijkertijd ook slachtoffer van een onderdrukkend regime en de KGB. Hoe hij onder zulke extreme omstandigheden het uithoudt en de interesse in de werking van de mens blijft behouden en zijn nieuwsgierigheid als uitvinder hem lichtheid en veerkracht geeft en hem helpt te overleven. Daar wil ik een voorstelling over maken.
Mijn ervaringen in Oost Europa zijn een voorbereiding voor dit project, mijn werken met mensen in Kiev, Moskou, Moldavië en Zagreb aan ondermeer Kafka's Het Proces. Deze mensen die in een verwrongen utopie geleefd hebben die in stukken gevallen is, overlevers. De tijden van de KGB lijken actueler dan ooit. Tijdens de voorrbereidingen aan deze werkvoorstellingen berichtte de media eerst uitvoerig over de moord op de Moskouse journaliste Anna Politkovskaja en nu op de Russische ex-spion Litvinenko in Londen.

Data

2007
11-1	Veemtheater	Amsterdam
12-1	Veemtheater	Amsterdam
13-1	Veemtheater	Amsterdam
20-3	Ostadetheater	Amsterdam
14-11	Grand Theatre	Groningen
26-5	Grand Theatre	Groningen
18-9	Frascati	Amsterdam
19-9	Frascati	Amsterdam
20-9 première	Frascati	Amsterdam
21-9	Frascati	Amsterdam
22-9	Frascati	Amsterdam
4-10	Korzo	Den Haag
16-10	De Lawei	Drachten
19-10	Toneelschuur	Haarlem
20-10	Toneelschuur	Haarlem
23-10	Het Park	Hoorn
24-10	Provadja	Alkmaar
26-10	Plaza Futura	Eindhoven
27-10	Theater a/h Vrijthof	Maastricht
9-11	Provadja	Alkmaar
14-11	Grand Theatre	Groningen
15-11	Grand Theatre	Groningen
16-11	Schouwburg	Arnhem
22-11	Concordia	Enschede
23-11	Onze Lieve Vrouw	Amersfoort

Curriculum

Karina Holla maakt vitaal en grensverleggend bewegingstheater waarbij zij afwisselend regisseert en speelt. Haar zeer eigen en herkenbare stijl van acteren en bewegen leidt tot intens theater, dat een kras op de ziel achterlaat. De afgelopen vijfentwintig jaar heeft Karina Holla theaterstukken gecreëerd die zowel fysiek als visueel expressief van stijl zijn. Haar theatertaal balanceert op tegenstellingen: geschiedenis en actualiteit, extreme activiteit en subtiele stilte, humor en tragedie. Personen met een sterk verlangen en intense passie, mensen die risico's durven te nemen en daardoor in beweging blijven, vormen een bron van inspiratie. De voorstellingen van Karina Holla zijn in zowel het binnen als het buitenland te zien. De afgelopen jaren creëerde Karina Holla 'San Clemente' bij het Teater Giljotin in Stockholm en maakte 'City Life' tournees door Slovenië en Brazilië en was 'Precious Liquids' in Moldavië (eerste prijs op het One Man Festival) en Parijs te zien. In 2005 maakte Karina Holla met drie oudere mime-splers Frits Vogels, Wim Meuwissen, Ide van Heiningen en danseres Andrea Beugger het stuk 'Falten' over de vergankelijkheid van het ouderwordende lichaam.